Τσίπρας: Δημαγωγία ή confirmation bias των ψηφοφόρων; - Γράφει η Τζένη Πετροπούλου

Γράφει η Τζένη Πετροπούλου για το Ελλάδα 24

Αναμφισβήτητα, η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα είναι το μείζον θέμα στα πολιτικά πηγαδάκια των τελευταίων εβδομάδων. Με την επάνοδό του είδαμε μια αναμενόμενη αλλαγή του πολιτικού σκηνικού και των δημοσκοπήσεων, όχι τόσο για το κυβερνών κόμμα, όσο περισσότερο για τα κόμματα της λεγόμενης κεντροαριστεράς.

Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν επηρεάστηκε απλώς. Κυριολεκτικά έσβησε από τον πολιτικό χάρτη, ενώ το ΠΑΣΟΚ είδε τα ποσοστά του να αλλάζουν άρδην και να βρίσκεται από τη δεύτερη στην τρίτη θέση των δημοσκοπήσεων και πολλές φορές ακόμη και στην τέταρτη. Τα υπόλοιπα κεντροαριστερά κόμματα έχουν και αυτά την ίδια φθίνουσα πορεία.

Το ενδιαφέρον ερώτημα όμως είναι άλλο.

Ο κ. Τσίπρας είναι τελικά δημαγωγός ή είμαστε θύματα ενός confirmation bias των ψηφοφόρων;

Η πολιτική και συγκεκριμένα ο πολιτικός λόγος και η επικοινωνιακή στρατηγική των πολιτικών έχουν πολλά χαρακτηριστικά δημαγωγίας. Σε αυτά τα χαρακτηριστικά είχε βασιστεί και η επικοινωνιακή στρατηγική του κ. Τσίπρα το 2015.

Συγκεκριμένα, έδινε υπερβολικές ή δύσκολα υλοποιήσιμες υποσχέσεις, όπως:

«Θα σκίσουμε τα μνημόνια», ενώ τελικά υπέγραψε το τρίτο μνημόνιο.

«Θα τελειώσουμε τη λιτότητα», ενώ η χώρα οδηγήθηκε στην επιβολή των capital controls.

«Η ελπίδα έρχεται», ενώ προχώρησε στη Συμφωνία των Πρεσπών, μια συμφωνία που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και βαθύ πολιτικό διχασμό στην ελληνική κοινωνία.

«Το σύστημα σας εξαπάτησε, εγώ θα το ανατρέψω», ενώ το «Όχι» του ελληνικού λαού στο δημοψήφισμα μετατράπηκε μέσα σε μία νύχτα σε «Ναι» σε μια νέα συμφωνία.

Η καμπάνια του βασίστηκε σε μια πληθώρα παρόμοιων βαρύγδουπων δηλώσεων, με κορωνίδα την προσπάθεια διάσπασης και διαχωρισμού, χρησιμοποιώντας το δίπολο:

«καλός λαός – κακή ελίτ»

ή

«εμείς – αυτοί».

Υπήρχε ένα γενικότερο αφήγημα στο οποίο υπέβοσκε η λογική του καλού και του κακού, ένα αφήγημα που, κατά την άποψή μου, οδήγησε σε έναν έντονο κοινωνικό διχασμό, με το δημοψήφισμα να αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές πόλωσης της σύγχρονης πολιτικής ιστορίας της χώρας.

Σήμερα όμως το ερώτημα είναι άλλο:

Γιατί ο κόσμος τον εμπιστεύεται ξανά και φαίνεται να ξεχνά το πρόσφατο παρελθόν;

Καταρχάς, κάθε χρόνο προστίθενται νέοι ψηφοφόροι στην εκλογική βάση. Επομένως, αρκετοί από αυτούς δεν έχουν γνώση ή έχουν περιορισμένη γνώση του τι πραγματικά συνέβη δέκα χρόνια πριν και πώς αυτό επηρέασε την πορεία και την ανάπτυξη της χώρας.

Ένα ακόμη σημαντικό γεγονός είναι το confirmation bias, ή στα ελληνικά η προκατάληψη επιβεβαίωσης.

Πρόκειται για την τάση ενός ατόμου, και κατ’ επέκταση μιας ομάδας ατόμων, να ερμηνεύει και να ανακαλεί πληροφορίες με τέτοιο τρόπο ώστε να επιβεβαιώνει τις αρχικές του υποθέσεις και πεποιθήσεις.

Το φαινόμενο αυτό είναι ισχυρότερο όταν υπάρχουν συναισθηματικά φορτισμένα θέματα, τα οποία αγγίζουν βαθύτερες πεποιθήσεις και αξίες. Όπως συμβαίνει σήμερα με τα θέματα που θίγει η νέα ρητορική του κ. Τσίπρα.

Συγκεκριμένα, μας λέει:

«Η ακρίβεια διαλύει τα νοικοκυριά».

«Η κοινωνία χρειάζεται δικαιοσύνη».

«Η δημοκρατία υποχωρεί».

«Η κυβέρνηση υπηρετεί λίγους».

Μιλά για ακρίβεια, ανισότητες, δημοκρατία, διαφάνεια και κοινωνικό κράτος. Θέματα ευαίσθητα, τα οποία μιλούν στην καρδιά και στο μυαλό των ψηφοφόρων και οδηγούν μεγάλη μερίδα πολιτών να ενστερνιστούν αυτές τις απόψεις, παραβλέποντας ή ερμηνεύοντας διαφορετικά τα γεγονότα του παρελθόντος, όπως η περίοδος των μνημονίων, η τρόικα, η Συμφωνία των Πρεσπών, οι μεταναστευτικές ροές και το δημοψήφισμα.

Η επάνοδος του Τσίπρα είναι ένας ενδιαφέρων συνδυασμός ενός πολιτικού που διαθέτει επικοινωνιακό χάρισμα και μιας κοινωνίας που επηρεάζεται από τις συνθήκες της καθημερινότητας και από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται ένα πολιτικό αφήγημα.

Μας δείχνει ότι η πολιτική επιρροή δεν εξαρτάται μόνο από το ιστορικό μιας κυβέρνησης. Επηρεάζεται επίσης από την ανανέωση του εκλογικού σώματος, από την αλλαγή των συνθηκών της καθημερινότητας και από την πολιτική ψυχολογία.

Υπάρχει άμεση σύνδεση με τον τρόπο που οι πολίτες θυμούνται ή θέλουν να ερμηνεύουν το παρελθόν μέσα από τις ήδη διαμορφωμένες πεποιθήσεις τους.

Άρα, η δημόσια συζήτηση για τον κ. Τσίπρα και το πολιτικό του rebranding δεν αφορά μόνο την ιστορία της διακυβέρνησής του, αλλά και τους ψυχολογικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν το εκλογικό σώμα.

Αυτούς τους μηχανισμούς τους γνωρίζουν οι επικοινωνιολόγοι, όπως τους γνωρίζει και ο ίδιος ο κ. Τσίπρας.

Το ερώτημα είναι:

Τους εκμεταλλεύεται;

Κατά την άποψή μου, στο έπακρον.

Το αν θα αποδώσει αυτή η στρατηγική, μένει να το δούμε.

Εδώ είμαστε.

* Άρθρο της Τζένης Πετροπούλου Πολιτικής Επιστήμων - Υπεύθυνης Στρατηγικής &  Επικοινωνίας για το Ελλάδα 24