Το Μεσολόγγι: Η ιερότερη στιγμή της Ελληνικής Επανάστασης

«Τότες εταράχτηκαν τα σωθικά μου και έλεγα πως ήρθε ώρα να ξεψυχήσω· κι ευρέθηκα σε σκοτεινό τόπο και βροντερό, που εσκίρτουσε σαν κλωνί στάρι στο μύλο που αλέθει ογλήγορα, ωσάν το χόχλο στο νερό που αναβράζει· τότες εκατάλαβα πως εκείνο ήτανε το Μεσολόγγι· αλλά δεν έβλεπα μήτε το κάστρο, μήτε το στρατόπεδο, μήτε τη λίμνη, μήτε τη θάλασσα, μήτε τη γη που επάτουνα, μήτε τον ουρανό· εκτασκεπάζε όλα τα πάντα μαυρίλα και πίσσα, γιομάτη λάμψη, βροντή και αστροπελέκι…»
Διονύσιος Σολωμός, Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

Φέτος συμπληρώνονται 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου την ιερότερη στιγμή της Ελληνικής Επανάστασης, εκεί όπου η ιστορία έλαβε χαρακτήρα σχεδόν μεταφυσικό.

Το Μεσολόγγι υπήρξε μια πολιορκημένη κοινωνία που λειτούργησε με συνοχή και πειθαρχία υπό συνθήκες πλήρους κατάρρευσης. Όπως αναλύει ο Mark Mazower, οι πολιορκημένοι δεν αποτέλεσαν απλώς ένα στρατιωτικό σύνολο, αλλά μια οργανωμένη κοινότητα που διατήρησε θεσμούς, τάξη και συλλογική ευθύνη, ακόμη και όταν η πείνα και η εξάντληση είχαν φτάσει στα όρια της ανθρώπινης αντοχής.

Την ίδια περίοδο, η υπόλοιπη Επανάσταση υπέφερε από τις συνέπειες των εμφυλίων συγκρούσεων του 1823–1825. Σύμφωνα με τον Douglas Dakin (The Greek Struggle for Independence), οι εσωτερικές έριδες αποδυνάμωσαν καθοριστικά την ελληνική πλευρά, περιορίζοντας τη δυνατότητα ουσιαστικής ενίσχυσης των πολιορκημένων. Το Μεσολόγγι έμεινε να κρατά μόνο του ένα μέτωπο απέναντι σε μια αυτοκρατορία.

Αυτή η αντίθεση αποτυπώνει με σκληρή καθαρότητα τη διπλή φύση της ελληνικής πραγματικότητας· εκτός των τειχών, διχασμός και αδυναμία συντονισμού· εντός των τειχών, ενότητα, πειθαρχία και απόλυτη προσήλωση στον κοινό σκοπό. Η ίδια κοινωνία που αλλού διασπάται, εδώ λειτουργεί ως ενιαίο σώμα.

Η απόφαση για την Έξοδο ελήφθη συλλογικά και με πλήρη επίγνωση. Η πράξη αυτή αποτέλεσε κορύφωση μιας συνειδητής στάσης απέναντι στην ελευθερία. Η σύγκρουση που ακολούθησε υπήρξε ολοκληρωτική. Οι απώλειες ήταν μαζικές, όπως καταγράφει ο William St. Clair (That Greece Might Still Be Free), ενώ η καταστροφή της πόλης υπήρξε σχεδόν απόλυτη.

Ωστόσο, η σημασία του γεγονότος υπερέβη τα στρατιωτικά του αποτελέσματα. Η Έξοδος προκάλεσε ισχυρό αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, ενισχύοντας το φιλελληνικό ρεύμα και επηρεάζοντας την πολιτική στάση των Μεγάλων Δυνάμεων. Όπως σημειώνει ο Roderick Beaton, το Μεσολόγγι λειτούργησε ως σημείο καμπής στη διεθνοποίηση της ελληνικής υπόθεσης.

Το Μεσολόγγι έκρινε την πορεία της Επανάστασης. Το αίμα των Μεσολογγιτών έγινε η «μελάνη» με την οποία ο Θεός έβαλε την υπογραφή Του για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Από εκεί και πέρα, η ελληνική υπόθεση απέκτησε βάρος που δεν μπορούσε πλέον να αγνοηθεί.

Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει ένα διαχρονικό συμπέρασμα: ο διχασμός αποδυναμώνει ακόμη και τις πιο δίκαιες προσπάθειες, ενώ η ενότητα δημιουργεί δύναμη ικανή να αντισταθεί σε υπέρτερες δυνάμεις.

Αιώνια η μνήμη.

* Άρθρο του Νέστορα Γρηγορόπουλου, Πλοιάρχου Α’ Ε.Ν. Στελέχους ναυτιλιακής επιχείρησης, γιο το Ελλάδα 24