Παραμύθια και Αλήθειες… - Γράφει ο Στρατής Κοκκινέλλης

Γράφει ο Στρατής Κοκκινέλλης

Η «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα παρουσιάστηκε ως μια μεγάλη επιστροφή, ένα πολιτικό ημερολόγιο αυτοκριτικής και αναστοχασμού. Στην πράξη, όμως, το βιβλίο αυτό μοιάζει περισσότερο με μια απόπειρα επανεκκίνησης ενός πολιτικού που αρνείται πεισματικά να κοιταχτεί στον καθρέφτη. Έχει σασπένς, έχει αιχμές, έχει δόσεις μνημειώδους αυτοδικαίωσης και, φυσικά, όλα τα υλικά για νέες εσωκομματικές κόντρες. Αυτό που δεν έχει είναι ειλικρίνεια. Και κυρίως: συναίσθηση, μεταμέλεια.

Ο πρώην πρωθυπουργός επιχειρεί να ξαναγράψει την ιστορία του ΣΥΡΙΖΑ μέσα από το δικό του φίλτρο. Στέκεται σε «λάθη», αλλά μόνο σε εκείνα που εξυπηρετούν το αφήγημα της επιστροφής του. Κάνει κριτική, αλλά ποτέ στον εαυτό του με πραγματικό βάθος. Υποδεικνύει υπαίτιους, αλλά πάντοτε σε δεύτερο και τρίτο πρόσωπο. Το βιβλίο καταλήγει έτσι να λειτουργεί σαν manual πολιτικής αμνησίας, όπου ο αρχιτέκτονας των επιλογών εμφανίζεται ως… παρεξηγημένος παρατηρητής.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα; Η αναφορά στην επίθεση Πολάκη προς τον Στέλιο Κυμπουρόπουλο. Ο κ. Τσίπρας θυμάται τώρα ότι ήταν «άδικη». Χρειάστηκαν έξι χρόνια, μια πολιτική εξαφάνιση και η αίσθηση ότι «κάτι νέο» πρέπει να στήσει, για να αναγνωρίσει το προφανές. Αλλά ακόμη κι έτσι, ξεχνά βολικά τις δικές του προσωπικές προσβολές εκείνης της περιόδου. Αυτή η επιλεκτική ευαισθησία δεν είναι αυτοκριτική. Είναι εργαλείο επικοινωνίας.

Και εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό πρόβλημα: ο Τσίπρας δεν αντιλαμβάνεται ότι η μεγαλύτερη αποκάλυψη που κάνει το βιβλίο του είναι ο ίδιος. Η ανικανότητά του να επιλέξει συνεργάτες με θεσμική ωριμότητα, η προσήλωσή του σε πρόσωπα που λειτουργούσαν συχνά ως μηχανισμοί πίεσης και όχι ως φορείς πολιτικής σκέψης, η αλαζονεία που διαπέρασε το ύφος της διακυβέρνησής του – όλα αυτά είναι εκεί, γραμμένα ανάμεσα στις γραμμές. Η «Ιθάκη», αντί να γίνει ένας τόπος επιστροφής και αυτογνωσίας, καταλήγει ένας καθρέφτης που ο ίδιος αποφεύγει.

Ωστόσο, για τον αναγνώστη, το αποτέλεσμα είναι χρήσιμο. Το βιβλίο λειτουργεί ως εργαλείο αποδόμησης του λαϊκισμού. Δείχνει πώς χτίζεται ένα αφήγημα που βασίζεται στο «εγώ δεν φταίω ποτέ», πώς καλλιεργείται η θυματοποίηση και πώς παρουσιάζεται ως ηθικό πλεονέκτημα η πολιτική ασυνέπεια. Ο ίδιος ο Τσίπρας, άθελά του, μας διδάσκει πώς να αναγνωρίζουμε τα μοτίβα του λαϊκισμού: τις υπεκφυγές, την επιλεκτική μνήμη, τις μετατοπίσεις ευθυνών, την τεχνητή δραματοποίηση και κυρίως «ότι δεν πετάει ο γάιδαρος».

Και κάπως έτσι, το βιβλίο καταλήγει πιο αποκαλυπτικό από όσο ίσως θα επιθυμούσε ο συγγραφέας. Μας υπενθυμίζει ότι ο λαϊκισμός δεν έρχεται ποτέ μόνος του. Συνοδεύεται από την αλαζονεία, την αυταπάτη και τη διαρκή ανάγκη επιβεβαίωσης. Μας δείχνει – με παραδείγματα, με αφηγήσεις, με αποσιωπήσεις– γιατί πρέπει να είμαστε υποψιασμένοι.

Οπότε, Πρόεδρε Αλέξη, σε ένα πράγμα έχετε δίκιο. Το ταξίδι έχει σημασία. Όμως, αν κάτι μας μαθαίνει η δική σας «Ιθάκη», είναι να ξεχωρίζουμε ποιοι προσπαθούν να μας πουλήσουν παραμύθια. Και συγγνώμη, αλλά προσωπικά προτιμώ να βλέπω το «Ζητείται Ψεύτης»,τουλάχιστον εκεί ξέρεις από την αρχή τι θα παρακολουθήσεις.

Ο Στρατής Κοκκινέλλης είναι φιλόλογος - δημοσιογράφος