Π. Αλεξανδρής: Ο πρώην ΓΓ του Υπ. Δικαιοσύνης ζητά αυστηροποίηση αντιμετώπισης των επιθέσεων με μολότοφ ή γκαζάκια - "Αρκετά θύματα έχουμε θρηνήσει"

Παρέμβαση με αφορμή την δολοφονική επίθεση στη Θεσσαλονίκη κάνει ο γνωστός δικηγόρος, ο οποίος υπερθεματίζει στην άποψη πως όσοι πετούν μολότοφ και γκαζάκια, ακόμα κι αν δεν επέλθει θάνατος, γνωρίζουν και αποδέχονται πως υπάρχει κίνδυνος να χαθεί ανθρώπινη ζωή. Επομένως, υπάρχει ενδεχόμενος δόλος.

Έτσι, ζητά αυστηροποίηση ποινών για τους δράστες τέτοιων, όπως τονίζει στην ανάρτησή του ο γνωστός δικηγόρος και πρώην Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Δικαιοσύνης Πάνος Αλεξανδρής.

«Αρκετά θύματα έχουμε θρηνήσει»

«Όσον αφορά την δική μου άποψη είμαι υπέρ των απόψεων των καθηγητών Μυλωνόπουλου, Καρρά και Μανωλεδάκη», σημειώνει και συνεχίζει: «Ναι υπάρχει ενδεχόμενος δόλος στην απόπειρα ανθρωποκτονίας. Αυτός που πετάει μολότωφ ή γκαζάκι αποδέχεται μέσα του το ενδεχόμενο να δολοφονηθεί άνθρωπος. Και το αποδέχεται και μέσα στη σφαίρα της ελλειμματικής του προσωπικότητας το επιθυμεί για να περάσει το όποιο μήνυμα του, του οποίου η αξιολόγηση (του μηνύματος εννοώ) είναι απολύτως αδιάφορη. Άρα πρέπει να τιμωρείται με τις διατάξεις περί απόπειρας ανθρωποκτονίας με αποδοχή του ενδεχόμενου δόλου ως στοιχείου της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος. Και αν νομολογιακά υπάρχει αμφισβήτηση να λυθεί νομοθετικά. Πολλές φορές αντί να αυστηροποιούμε εγκλήματα πλημμεληματικά σχετικής απαξίας ας αυστηροποιήσουμε εκείνες τις διατάξεις που αφορούν το πλέον πολύτιμο αγαθό. Την ανθρώπινη ζωή. Αρκετά θύματα δολοφόνων με το ένδυμα της τρομοκρατίας κάθε είδους έχουμε θρηνήσει».

Ολόκληρη η παρέμβαση (στο FB) του κ. Αλεξανδρή έχει ως εξής:

«Η (προ)χθεσινή αποτρόπαια δολοφονική επίθεση στην Θεσσαλονίκη που είχε σαν αποτέλεσμα τον θάνατο της μητέρας της αγαπητής συναδέλφου Αφροδίτης Νέστορα και τον τραυματισμό της ίδιας και άλλων δύο ανθρώπων επανέφερε στην επικαιρότητα την νομική συζήτηση για το αν υπάρχει η έννοια του ενδεχόμενου δόλου στην απόπειρα ανθρωποκτονίας ενώ είναι αδιαμφισβήτητο και νομολογιακά ότι υφίσταται η έννοια αυτή στην τετελεσμένη ανθρωποκτονία. Η ίδια συζήτηση έχει αναφυεί και στις περιπτώσεις που εξσφενδονίζονται βόμβες μολότοφ κατά αστυνομικών όπως και μεταξύ οπαδών  αθλητικών συλλόγων.

Ήθελε ο ρίπτων την μολότωφ τον επελθόντα θάνατο ή στην περίπτωση του τραυματισμού, είχε αποδεχθεί ενσυνείδητα την περίπτωση να σκοτωθεί άνθρωπος από αυτή του την πράξη; Πριν σας προκαταλάβω με την δική μου άποψη που είναι μάλλον αυστηρή στην αντιμετώπιση αυτών των εγκλημάτων θα παραθέσω ευσύνοπτα τα θεωρητικά και νομολογιακά ζητήματα.

Το ζήτημα αν η απόπειρα ανθρωποκτονίας μπορεί να τελεσθεί και με ενδεχόμενο δόλο αποτελεί ένα από τα πλέον αμφισβητούμενα ζητήματα της ελληνικής ποινικής θεωρίας (βλ. Ν. Ανδρουλάκης,Ι· Χρ. Μυλωνόπουλος, Α. Καρράς, Ποινικό Δίκαιο, Γενικό Μέρος).

Κατά το άρθρο 42 ΠΚ, απόπειρα υπάρχει όταν ο δράστης, «έχοντας αποφασίσει να εκτελέσει» το έγκλημα, αρχίζει την εκτέλεσή του. Η διάταξη αυτή προϋποθέτει, σε επίπεδο υποκειμενικής υπόστασης, δόλο ως προς την τέλεση της πράξης που συγκροτεί το έγκλημα. Αντιστοίχως, το άρθρο 299 ΠΚ, το οποίο τυποποιεί την ανθρωποκτονία από πρόθεση, δεν διακρίνει μεταξύ άμεσου και ενδεχόμενου δόλου. Επομένως, ως προς το τετελεσμένο έγκλημα, είναι αναμφισβήτητο ότι η ανθρωποκτονία μπορεί να τελεσθεί και με ενδεχόμενο δόλο (βλ. Μ. Μαργαρίτης – ΠΚ αρ. 42 και 299).

Η αμφισβήτηση ανακύπτει αποκλειστικώς ως προς την απόπειρα και ειδικότερα ως προς το αν η φράση «έχοντας αποφασίσει να εκτελέσει» του άρθρου 42 ΠΚ παραπέμπει σε άμεσο δόλο πρώτου ή δευτέρου βαθμού ή αν καταλαμβάνει και τον ενδεχόμενο δόλο. Αυτή έχει άμεση συνέπεια στην ελαφρύτερη βαρύτερη ποινική αντιμετώπιση του δράστη που πετάει μολότωφ ή γκαζάκια.

Κατά την κρατούσα άποψη στη θεωρία και ιδίως στη νομολογία του Αρείου Πάγου (βλ. ενδεικτικά ΑΠ 1463/2008, ΑΠ 1048/2017), η απόπειρα προϋποθέτει άμεσο δόλο. Η ερμηνεία αυτή στηρίζεται στην άποψη ότι η «απόφαση για εκτέλεση» συνιστά ψυχική στάση με σαφή προσανατολισμό στην πραγμάτωση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος, δηλαδή στην επιδίωξη του αποτελέσματος ή, τουλάχιστον, στην αποδοχή του ως βέβαιου. Αντιθέτως, ο ενδεχόμενος δόλος χαρακτηρίζεται από την απλή αποδοχή της δυνατότητας επέλευσης του αποτελέσματος, χωρίς τούτο να αποτελεί τον επιδιωκόμενο σκοπό του δράστη. Υπό την εκδοχή αυτή, η έννοια της «απόφασης για τέλεση» δεν ταυτίζεται με την απλή ψυχική στάση της ανοχής ενός ενδεχόμενου αποτελέσματος, αλλά απαιτεί ισχυρότερη βουλητική σύνδεση με την πραγμάτωση του εγκλήματος.

Η νομολογία του Αρείου Πάγου ακολουθεί κατά κανόνα την ανωτέρω θέση. Για τη θεμελίωση απόπειρας ανθρωποκτονίας αναζητεί περιστατικά που καταδεικνύουν άμεσο δόλο, όπως το είδος του χρησιμοποιούμενου όπλου, το σημείο του σώματος στο οποίο στράφηκε η επίθεση, τον αριθμό και την ένταση των πληγμάτων, την απόσταση βολής, καθώς και τη συνολική συμπεριφορά του δράστη πριν, κατά και μετά την πράξη (βλ. ΑΠ 1463/2008· ΑΠ 1048/2017).

Αντιθέτως, σημαντικό μέρος της σύγχρονης θεωρίας υποστηρίζει ότι η απόπειρα δεν αποκλείεται να τελεσθεί και με ενδεχόμενο δόλο (βλ. Χρ. Μυλωνόπουλος, Ι. Μανωλεδάκης, Α. Καρράς, Ποινικό Δίκαιο, Γενικό Μέρος). Η άποψη αυτή επισημαίνει ότι το άρθρο 42 ΠΚ δεν εισάγει ρητή διάκριση μεταξύ μορφών δόλου και ότι ο ενδεχόμενος δόλος αποτελεί, κατά το δογματικό του περιεχόμενο, πλήρη μορφή δόλου. Συνεπώς, εφόσον ο δράστης αρχίζει την εκτέλεση της πράξης αποδεχόμενος την επέλευση του θανάτου ως πιθανό αποτέλεσμα, δεν συντρέχει, κατά την άποψη αυτή, δογματικός λόγος αποκλεισμού της απόπειρας. Προβάλλεται, μάλιστα, ότι η αντίθετη θέση οδηγεί σε αξιολογικά δυσχερή αποτελέσματα: αν ο θάνατος επέλθει, ο δράστης τιμωρείται για τετελεσμένη ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο· αν, όμως, ο θάνατος δεν επέλθει λόγω τυχαίων περιστάσεων, δεν θα μπορούσε να θεμελιωθεί απόπειρα ανθρωποκτονίας.

Στη σύγχρονη ελληνική βιβλιογραφία έχουν διατυπωθεί επιχειρήματα τόσο υπέρ όσο και κατά της δυνατότητας τέλεσης απόπειρας με ενδεχόμενο δόλο. Ενδεικτικά, ο Νικόλαος Ανδρουλάκης υποστηρίζει την παραδοσιακή αντίληψη περί αναγκαιότητας άμεσου δόλου, ενώ ο Χαράλαμπος Μυλωνόπουλος έχει αναπτύξει επιχειρήματα υπέρ μιας ευρύτερης ερμηνείας του άρθρου 42 ΠΚ, η οποία δεν αποκλείει κατ’ αρχήν τον ενδεχόμενο δόλο.

Συμπέρασμα: Παρά τις σοβαρές θεωρητικές αντιρρήσεις, η επικρατούσα θέση στην ελληνική νομολογία εξακολουθεί να δέχεται ότι η απόπειρα ανθρωποκτονίας προϋποθέτει άμεσο δόλο. Ωστόσο, σε θεωρητικό επίπεδο παραμένει ανοικτή και ιδιαίτερα σημαντική η συζήτηση ως προς το αν ο αποκλεισμός του ενδεχόμενου δόλου αντλεί επαρκές έρεισμα από το γράμμα, τη συστηματική θέση και τον σκοπό του άρθρου 42 ΠΚ (βλ. και Χρ. Μυλωνόπουλος, ό.π. Α. Καρράς, ό.π.

Όσον αφορά την δική μου άποψη είμαι υπέρ των απόψεων των καθηγητών Μυλωνόπουλου, Καρρά και Μανωλεδάκη. Ναι υπάρχει ενδεχόμενος δόλος στην απόπειρα ανθρωποκτονίας. Αυτός που πετάει μολότωφ ή γκαζάκι αποδέχεται μέσα του το ενδεχόμενο να δολοφονηθεί άνθρωπος. Και το αποδέχεται και μέσα στη σφαίρα της ελλειμματικής του προσωπικότητας το επιθυμεί για να περάσει το όποιο μήνυμα του, του οποίου η αξιολόγηση(του μηνύματος εννοώ) είναι απολύτως αδιάφορη. Άρα πρέπει να τιμωρείται με τις διατάξεις περί απόπειρας ανθρωποκτονίας με αποδοχή του ενδεχόμενου δόλου ως στοιχείου της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος. Και αν νομολογιακά υπάρχει αμφισβήτηση να λυθεί νομοθετικά. Πολλές φορές αντί να αυστηροποιούμε εγκλήματα πλημμεληματικά σχετικής απαξίας ας αυστηροποιήσουμε εκείνες τις διατάξεις που αφορούν το πλέον πολύτιμο αγαθό . Την ανθρώπινη ζωή. Αρκετά θύματα δολοφόνων με το ένδυμα της τρομοκρατίας κάθε είδους έχουμε θρηνήσει”.

Πηγή: dikastiko.gr