ΔΗΜ.Ω.Σ.: Η Χαμένη Ευκαιρία της Καλλιθέας για μια Εκπαίδευση προς τα Πάνω

Πώς η απόρριψη των Δημόσιων Ωνάσειων Σχολείων στερεί από τους μαθητές της πόλης μια σπάνια ευκαιρία αναβάθμισης του δημόσιου σχολείου.

Η Απόφαση

Η απόφαση της δημοτικής αρχής της Καλλιθέας να απορρίψει, μέσω επίσημου ψηφίσματος του Δημοτικού Συμβουλίου, τη μετατροπή δύο σχολικών μονάδων σε Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία δεν είναι μια τυπική διοικητική πράξη. Είναι μια θεσμική πολιτική δήλωση με άμεσο κοινωνικό αποτύπωμα. Σε μια πόλη που έχει γνωρίσει την αξία της αναβάθμισης μέσα από μεγάλες πολιτιστικές και αναπτυξιακές παρεμβάσεις, η επίκληση της «προστασίας του δημόσιου σχολείου» ως λόγος απόρριψης της εκπαιδευτικής ανανέωσης μοιάζει με επιχείρημα που κοιτάζει προς τα πίσω, όχι προς το μέλλον.

Το ψήφισμα επικαλείται την ανάγκη διασφάλισης της ισότητας, της καθολικής πρόσβασης και της ενιαίας λειτουργίας του δημόσιου σχολείου. Ωστόσο, στην πράξη, η απόφαση αυτή, η οποία ελήφθη έπειτα από πιέσεις μιας μικρής αλλά θορυβώδους μειοψηφίας της Αριστεράς και της Ακροαριστεράς, στερεί από τους μαθητές της Καλλιθέας τη δυνατότητα να βρεθούν σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που δεν αντικαθιστά το δημόσιο σχολείο, αλλά το ενισχύει με υποδομές, πόρους και σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν προστατεύεται η ισότητα, αλλά αν, τελικά, θυσιάζεται η ευκαιρία στο όνομα μιας ισότητας χωρίς προοπτική.

Τι είναι τα ΔΗΜ.Ω.Σ.

Για να συζητήσουμε σοβαρά, οφείλουμε πρώτα να απαντήσουμε στο θεμελιώδες ερώτημα: τι ακριβώς είναι τα ΔΗΜ.Ω.Σ.

Τα Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία είναι απολύτως δημόσια και δωρεάν σχολεία, ενταγμένα πλήρως στο εθνικό εκπαιδευτικό σύστημα και εποπτευόμενα από το Υπουργείο Παιδείας. Δεν είναι ιδιωτικές δομές, δεν λειτουργούν εκτός θεσμικού πλαισίου, δεν εισάγουν δίδακτρα ή προνόμια για λίγους. Αντιθέτως, αποτελούν ένα ειδικό δίκτυο αναβαθμισμένων σχολικών μονάδων, στο οποίο το κράτος συνεργάζεται με το Ίδρυμα Ωνάση, ώστε να ενισχυθούν σχολεία σε περιοχές που έχουν ανάγκη από εκπαιδευτική και κοινωνική αναβάθμιση.

Η υποστήριξη αυτή μεταφράζεται σε εκσυγχρονισμό υποδομών: σύγχρονες αίθουσες, εργαστήρια φυσικών επιστημών, πληροφορικής και τεχνολογίας, βιβλιοθήκες, ψηφιακό εξοπλισμό και χώρους μάθησης που επιτρέπουν στο σχολείο να λειτουργεί ως κόμβος γνώσης και πολιτισμού για ολόκληρη τη γειτονιά. Το σχολείο παύει να είναι απλώς χώρος μετάδοσης ύλης και γίνεται χώρος καλλιέργειας δεξιοτήτων και φιλοδοξιών.

Το πρόγραμμα σπουδών παραμένει δημόσιο και εθνικό, αλλά εμπλουτίζεται και διευρύνεται. Προστίθενται όμιλοι, εργαστήρια δεξιοτήτων, καινοτόμες δράσεις, πολιτιστικά και κοινωνικά προγράμματα, καθώς και συνεργασίες με πανεπιστήμια και φορείς. Στόχος δεν είναι η αποστήθιση, αλλά η κριτική σκέψη, η δημιουργικότητα, η συνεργασία και η κοινωνική συμμετοχή. Με απλά λόγια, το σχολείο συνδέεται με τον πραγματικό κόσμο και προετοιμάζει τον μαθητή όχι μόνο για εξετάσεις, αλλά για τη ζωή.

Η εισαγωγή των μαθητών γίνεται με διαφανή κριτήρια ή εξετάσεις, κατά το πρότυπο των Προτύπων Σχολείων. Όχι για να δημιουργηθούν αποκλεισμοί, αλλά για να καλλιεργηθεί η ευγενής άμιλλα και η αξία της προσπάθειας. Παράλληλα, προβλέπεται γεωγραφική ισορροπία, ώστε σημαντικό ποσοστό των μαθητών να προέρχεται από τη γύρω περιοχή. Έτσι, τα ΔΗΜ.Ω.Σ. δεν δημιουργούν «σχολεία των λίγων», αλλά ευκαιρίες για τους πολλούς, ιδιαίτερα για παιδιά από οικογένειες που δεν έχουν τη δυνατότητα να στραφούν σε ιδιωτική εκπαίδευση ή σε ακριβή φροντιστηριακή υποστήριξη.

«Δεν υπάρχει τίποτα πιο άνισο από την ίση μεταχείριση των άνισων», έγραφε ο Αριστοτέλης πριν από περισσότερα από 2.300 χρόνια. Η φράση αυτή δεν λειτουργεί ως ρητορικό στολίδι, αλλά ως πυξίδα κοινωνικής κρίσης: η δικαιοσύνη δεν ταυτίζεται με την ομοιομορφία, αλλά με την αναγνώριση των πραγματικών διαφορών και αναγκών. Όταν αντιμετωπίζουμε όλους με τον ίδιο τρόπο, αγνοώντας τις διαφορετικές αφετηρίες τους, το αποτέλεσμα δεν είναι ισότητα, αλλά η διαιώνιση και συχνά η ενίσχυση των ήδη υπαρχουσών ανισοτήτων.

Η πρόταση του ψηφίσματος για κλήρωση ως βασικό μηχανισμό εισαγωγής παρουσιάζεται ως πράξη ισότητας. Στην ουσία, όμως, συνιστά ακριβώς αυτό που ο Αριστοτέλης περιέγραφε ως αδικία: την ίση μεταχείριση των άνισων. Η κλήρωση αγνοεί την προσπάθεια, το κίνητρο και τη διαδρομή του μαθητή. Εξισώνει εκείνον που επένδυσε χρόνο, κόπο και φιλοδοξία με εκείνον που δεν είχε την ίδια ετοιμότητα ή στόχευση όχι για να στηρίξει τον δεύτερο, αλλά για να αποδυναμώσει το κίνητρο του πρώτου. Αντί να δημιουργεί ίσες αφετηρίες, καταλήγει να επιβάλλει ίσα αποτελέσματα χωρίς μέριμνα για τις διαφορετικές ανάγκες και δυνατότητες.

Σε μια πόλη που αναζητά κοινωνική κινητικότητα, το ζητούμενο δεν είναι η τύχη ως εκπαιδευτική πολιτική, αλλά η στοχευμένη ενίσχυση των μαθητών που ξεκινούν από πιο χαμηλή αφετηρία, ώστε να μπορούν να ανταγωνιστούν επί ίσοις όροις σε ένα απαιτητικό περιβάλλον. Τα ΔΗΜ.Ω.Σ., με υποδομές, πρόσθετη διδασκαλία και ανοικτή πρόσβαση σε σύγχρονες ευκαιρίες μάθησης, υπηρετούν αυτή τη λογική. Η κλήρωση, αντίθετα, απλώς μοιράζει θέσεις δεν δημιουργεί δυνατότητες.

Η ιδεολογική αρτηριοσκλήρωση της Αριστεράς

Ακριβώς εδώ αναδεικνύεται η ιδεολογική σύγκρουση. Η έντονη αντίδραση της Αριστεράς δεν φαίνεται να πηγάζει από παιδαγωγικές ανησυχίες, αλλά από μια βαθύτερη δυσφορία απέναντι στην έννοια της αριστείας και της διάκρισης μέσω της προσπάθειας. Σε μια λογική που αντιμετωπίζει κάθε διαφοροποίηση ως «διαχωρισμό», η δημιουργία σχολείων που ξεπερνούν τον μέσο όρο παρουσιάζεται ως απειλή. Στην πράξη, όμως, τα ΔΗΜ.Ω.Σ. λειτουργούν ως εργαλείο κοινωνικής κινητικότητας: δίνουν τη δυνατότητα σε παιδιά από λιγότερο προνομιούχα περιβάλλοντα να βρεθούν σε ένα σχολείο που ανοίγει ορίζοντες, αντί να τους θέτει όρια.

Ο «δαίμονας» της αξιολόγησης

Το δεύτερο μεγάλο σημείο τριβής είναι η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Μια λέξη που έχει φορτιστεί ιδεολογικά, λες και κάθε αξιολόγηση είναι εξ ορισμού τιμωρία. Στα ΔΗΜ.Ω.Σ., η αξιολόγηση συνδέεται με επιμόρφωση, στήριξη και επαγγελματική ανάπτυξη. Είναι εργαλείο βελτίωσης, όχι απειλής. Η άρνηση αυτής της λογικής δεν προστατεύει το δημόσιο σχολείο. Το καθηλώνει.

Η Μειοψηφία της Λογικής

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αξίζει να αναγνωριστεί η στάση της αντιπολίτευσης στον Δήμο Καλλιθέας. Παρότι μειοψήφισε, στήριξε σθεναρά τη δημιουργία των ΔΗΜ.Ω.Σ., υπερασπιζόμενη μια πρόταση που έθεσε στο επίκεντρο το συμφέρον των μαθητών και το μέλλον της πόλης. Σε μια περίοδο όπου η τοπική πολιτική συχνά εγκλωβίζεται σε στείρα αντιπαράθεση, αυτή η στάση δείχνει ότι μπορεί να υπάρξει αντιπολίτευση που δεν περιορίζεται στο «όχι», αλλά προβάλλει μια θετική ατζέντα για την παιδεία και την κοινωνική πρόοδο.

Η Μεγάλη Αντίφαση

Η αντίφαση της δημοτικής αρχής γίνεται ακόμη πιο έντονη αν δούμε τη συνολική εικόνα της Καλλιθέας. Σε έναν δήμο όπου δεσπόζει το Ίδρυμα Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος, ένα έργο που αναβάθμισε την περιοχή, βελτίωσε την ποιότητα ζωής και προσέφερε απτά αντισταθμιστικά οφέλη στους δημότες, είναι οξύμωρο να απορρίπτεται μια αντίστοιχη επένδυση στην παιδεία. Μάλιστα, το ΙΠΣΝ υλοποιήθηκε από την τότε κυβέρνηση επί δημαρχίας του σημερινού δημάρχου, του κ. Κώστα Ασκούνη, ο οποίος τότε στήριξε μια πρωτοβουλία που σήμερα αναγνωρίζεται ευρέως ως τομή για την πόλη.

Σήμερα, όμως, η ίδια δημοτική αρχή δείχνει να υποκύπτει σε πιέσεις και ιδεολογικές αγκυλώσεις, αφήνοντας μια σημαντική εκπαιδευτική ευκαιρία να χαθεί. Και όταν χάνεται μια τέτοια ευκαιρία, η απώλεια δεν είναι απλώς πολιτική. Είναι κοινωνική.

Ως Καλλιθεάτης που διανύω το πεντηκοστό έτος της ηλικίας μου και γνωρίζω τη διαδρομή και τις επιλογές του κ. Κώστα Ασκούνη, η απόφαση και η στάση του μου προκάλεσαν αρνητική εντύπωση. Γι’ αυτό και θεωρώ ότι το ζήτημα δεν έχει κλείσει. Ότι θα τεθεί ξανά.

Το Διακύβευμα

Γιατί, τελικά, το ερώτημα που τίθεται στους δημότες δεν είναι κομματικό. Είναι βαθιά ηθικό και κοινωνικό:

Θέλουμε ένα δημόσιο σχολείο που διαχειρίζεται τη μετριότητα ή ένα δημόσιο σχολείο που δίνει στα παιδιά μας τα εργαλεία να ξεπεράσουν τα όρια της γειτονιάς, της καταγωγής και των οικονομικών δυνατοτήτων της οικογένειάς τους;

Τα ΔΗΜ.Ω.Σ. δεν υπόσχονται έναν εύκολο δρόμο. Υπόσχονται έναν δρόμο προς τα πάνω. Και αυτό, για μια πόλη που θέλει να κοιτάζει το μέλλον με αυτοπεποίθηση, δεν θα έπρεπε να είναι αιτία φόβου. Θα έπρεπε να είναι κίνητρο για να τραβήξουμε την μαθητική κοινότητα προς τα εμπρός.